Nous avons des interets communs

Δεν σου κρύβω πως, πηγαίνοντας στο Θέατρο Βασιλάκου προ μηνών για να δω τον Άγγελο Αντωνόπουλο να ενσαρκώνει τον Μαρξ, ήμουν κάπως προκατειλημμένος: προετοίμαζα τον εαυτό μου για μια στιβαρή, αυστηρή ερμηνεία από τον γηραιό ηθοποιό, του οποίου ο χαρακτήρας (ο Μαρξ), θιγμένος από τις κρίσεις περί "θανάτου των ιδεών του" και "τέλους τού Κομμουνισμού", θα επιδιδόταν σε ρητορική πολεμική προς υπεράσπισιν τών απόψεών του. Απεδείχθη πως δεν υπάρχει πιο εύκολο πράγμα από το να διαπιστώσεις πόσο δίκιο είχε ο αθεόφοβος! Αρκεί μονάχα να ρίξεις μια προσεκτική ματιά στις μέσα σελίδες των εφημερίδων - κι αυτό ακριβώς έκανε ο Howard Zinn, συγγραφέας τού θεατρικού "Μαρξ στο Σόχο", πίσω στο δεύτερο μισό των 90's, της δεκαετίας που μας έφερε το "τέλος τής ιστορίας": καμμιά δεκαριά χαρακτηριστικά αποσπάσματα από δημοσιεύματα μεγάλων αμερικανικών φύλλων, "φυτεμένα" σε διάφορα σημεία τού κειμένου, δείχνουν πως, σε ό,τι αφορά τον καταμερισμό πλούτου κι ευημερίας, τα πράγματα σήμερα είναι χειρότερα από ό,τι ήταν στα 1880. "Και αυτό εσείς το λέτε πρόοδο;", ρωτά ο συγγραφέας διά τού φιλοσόφου. "Επειδή έχετε αυτοκίνητα και αεροπλάνα και χιλιάδες προϊόντα για να μυρίζετε καλύτερα; Και οι άνθρωποι που κοιμούνται στον δρόμο;"

Όλες οι προβλέψεις μου γύρω από την παράσταση, που ανέβηκε φέτος για τρίτη συνεχή χρονιά στην Αθήνα, έπεσαν έξω. Κυρίες και κύριοι, γνωρίστε τον Κάρολο Μαρξ: έναν γλυκύτατο, γελαστό, ροκ παππού, γεμάτο χιούμορ και ζωντάνια, μα κυρίως γεμάτο πάθος. Πάθος για την ζωή. Ο μεγαλύτερος μετά τον Ιησού Χριστό φιλόσοφος όλων των εποχών ήταν ένας άνδρας, με όλες τις αρετές και όλες τις αδυναμίες που κουβαλά ο άνδρας εκείνος που ποθεί να ζήσει. Με τους πιστούς του φίλους, με τις απιστίες του, με τους ομηρικούς καυγάδες συνοδεία αλκοόλ για την επανάσταση... Ένας άνδρας, που έζησε με το όραμα ενός καλύτερου, δικαιώτερου, ελεύθερου κόσμου - τι πιο ταιριαστό, αλήθεια: να έχεις τόσο πάθος για την ζωή, ώστε ν' αφιερώνεις την δική σου για να γίνουν καλύτερες οι ζωές όλων. Το σενάριο τόν θέλει να κατεβαίνει ξανά στην γη για να υπερασπιστεί την φήμη του, κι εκείνος γεμίζει την σκηνή ανασκαλεύοντας την ζωή του όλη, και δεν δίνει στο "Κεφάλαιο" ή στο "Μανιφέστο" περισσότερη σημασία απ' ό,τι στις κόρες του ή στους καυγάδες με την Τζέννυ... Κι έτσι εδραιώνει, τουλάχιστον σε μένα, τον μύθο του: άνθρωποι σαν εμάς, από χώμα φτιαγμένοι κι όχι από φως και πνοή Θεού, που παράτησαν τις "στρωμένες" ζωές τους για να ξενιτευθούν κυνηγώντας τούς ανεμόμυλους που έριξε στον δρόμο τους η μοίρα, θα σπάνιζαν βέβαια τον 19ο αίωνα - σήμερα ούτε το φανάρι τού Διογένη δεν μπορεί να τους ξετρυπώσει.

Δεν σου 'γραψα τότε για την παράσταση - αν κι έπρεπε να το 'χω κάνει, άλλα θέματα επίκαιρα απασχόλησαν την επικοινωνία μας. Ήλθε όμως ένα σημείωμα τού Βασίλη Μουλόπουλου, Μεγάλη Τρίτη στο Βήμα, να ανασύρει στο συνειδητό την επαφή μου με τον συκοφαντημένο Μαρξ: "Οι εξεγέρσεις για το ψωμί, το ρύζι, τη σόγια στοιχειώνουν τα όνειρα τής παγκοσμιοποίησης... Εκατόν εξήντα χρόνια μετά το 'Κομμουνιστικό Μανιφέστο', όλοι όσοι βιάστηκαν να αναγγείλουν το τέλος τής πάλης των τάξεων δείχνουν να έχουν χάσει την ψυχραιμία τους, διαπιστώνοντας ότι 'οι επικίνδυνες τάξεις είναι πάντα εδώ'. Ο Μαρξ γράφει ότι φθάνει η στιγμή που η αστική τάξη 'δεν μπορεί πλέον να ασκήσει την εξουσία της γιατί δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιβίωση των σκλάβων της'. Γιατί είναι αναγκασμένη να τους αφήσει να βυθιστούν σε μια κατάσταση όπου, αντί να τρέφεται από αυτούς (τους σκλάβους), τους τρέφει αυτή... Γι' αυτό και τα παπαγαλάκια τού νεοφιλελευθερισμού και της ελεύθερης αγοράς μισούν τόσο το προλεταριάτο. Το φοβούνται και γι' αυτό θέλουν να το εξοντώσουν, επειδή 'έπαψε να είναι παραγωγικό'. Αυτή είναι η αποστολή που η Διεθνής τού Νεοφιλελευθερισμού έχει αναθέσει στους ανά την Γη μετα-αριστερούς. Η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση όχι μόνο δεν μπορεί να βάλει τάξη στην αταξία, όχι μόνο δεν μπορεί να καταργήσει τις κοινωνικές αντιθέσεις, αλλά το αντίθετο: είναι φορέας προσεχών αιματηρών συγκρούσεων - οικονομικών, πολιτικών, εθνικιστικών, θρησκευτικών, πολιτισμικών. Ο καπιταλισμός τού 21ου αιώνα επωάζει 'τους μελλοντικούς νεκροθάφτες του', όπως προφητεύει το 'Κομμουνιστικό Μανιφέστο'." Σιγά την ανακάλυψη, θα μου πεις. "Δεν υπάρχει πιο επαναστατική πράξη από το να λες την αλήθεια", θα σου απαντήσει ο Μαρξ.

Βγαίνω από το θέατρο, στους δρόμους τού Μεταξουργείου. Στα μάτια μου έχω ζωντανή την μορφή τού (υπέροχου) Αντωνόπουλου, να αποχαιρετά τους θεατές, που τον αποθεώνουν υπό τους ήχους τού Personal Jesus των Depeche Mode, όπως το καθαγίασε λίγο πριν πεθάνει ο Johnny Cash, απευθύνοντάς τους σιβυλλική επωδό: "Σας τάραξα που ξαναβρέθηκα ανάμεσά σας; Δείτε το σαν μια Δευτέρα Παρουσία. Ο Χριστός δεν μπόρεσε να έρθει κι έστειλε τον Μαρξ...". Πάνω απ΄το κεφάλι μου, το αερόστατο τής Κομμούνας ελευθερώνει στον παρισινό ουρανό χιλιάδες τυπωμένα χαρτιά μ΄ένα σύνθημα: NOUS AVONS DES INTERETS COMMUNS - ΕΧΟΥΜΕ ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ... Κρατώντας δυο από δαύτα στα χέρια μου, γυρίζω προς την Θεανώ, που περπατά σκεπτική δίπλα μου. "Ξέρεις τι θα ΄πρεπε να σου μείνει από το έργο;", είπε τελικά. "Αυτή η γυναίκα παράτησε το σπίτι και την οικογένειά της, ξενιτεύθηκε, τού μεγάλωσε δύο παιδιά, έβγαλε τα μάτια της για να καθαρογράφει τους καλλικαντζάρους του, πείνασε και ξεπάγιασε, αρρώστησε και τελικά πέθανε στο πλευρό του, επειδή πίστεψε σ΄αυτόν, επειδή τον λάτρεψε. Κι αυτός πήγε και την απάτησε με την γκουβερνάντα". Ίσως κάποτε την πείσω να σου μιλήσει, να μας μιλήσει, γι΄αυτήν, την θηλυκή πλευρά τής Ιστορίας. Κι ό,τι καταλάβουμε...

Ο Δαίμων


Υ.Γ.: Την ίδια ημέρα με το σημείωμα του Μουλόπουλου, ο Αντώνης Καρκαγιάννης έγραφε στην Καθημερινή σχετικά με τις αξιώσεις των μεταναστών εργατών στην Νέα Μανολάδα: "...Αυτοί που από απλή και ειλικρινή ευαισθησία ή από μικροκομματισμό έσπευσαν να υποστηρίξουν το δίκαιο των μεταναστών, ας βάλουν το χέρι στην καρδιά και ας πουν αν υπάρχουν περιθώρια να επιβαρυνθεί περισσότερο το αγροτικό προϊόν. Τότε σε ποια τιμή θα φτάσει στις πόλεις, όταν οι σημερινές τιμές είναι ήδη υψηλές. Θα μου πείτε να... καταργηθούν οι μεσάζοντες! Άλλο παραμύθι που και αυτό το δοκιμάσαμε, το δοκίμασαν και σε άλλες χώρες και τα αγροτικά προϊόντα εξαφανίστηκαν από την ελεύθερη αγορά και πέρασαν στη 'μαύρη'!". Έναντι της ανάγκης να ελεγχθούν οι μεσάζοντες, που από... καταβολής τής αγροτιάς δίνουν ψίχουλα στους αγρότες και βγάζουν χρυσάφι από τον καταναλωτή κερδοσκοπώντας, αλλά και μπροστά στον φόβο να... θυμώσουν και να εξαφανίσουν το προϊόν από την αγορά, ο νεοφιλελεύθερος κήρυξ προκρίνει για τους μετανάστες εργάτες... υπομονή! Να συνεχίσει να γίνεται η εργασία τους παρανόμως και υπό άθλιες συθήκες αντικείμενο εκμετάλλευσης, για να μην χάσει ο ιδιοκτήτης. Δυο - τρία εγκληματάκια μας χρειάζονται, για να μην καταρρεύσει το ωραίο μας σύστημα... Τελευταίο, κι ελπίζω πως δεν θα μου θυμώσετε, κύριε Καρκαγιάννη: σε τούτην εδώ την χώρα, αυτούς που έπαιρναν στην δούλεψή τους ξένους εργάτες για να τους μαζέψουν την σοδειά, ανέκαθεν τους λέγαμε τσιφλικάδες._