Χρυσοπράσινο, μαραμένο φύλλο

Ιούνιος 2007. Περπατώντας στην Λευκωσία, κατά μήκος (όσο είναι αυτό δυνατόν) τής πράσινης γραμμής. Έρημα κτήρια, ερειπωμένα καταστήματα, νεκροί δρόμοι. Ούτε έναν περαστικό δεν συναντώ στον διάβα μου, απόγευμα Σαββάτου, εκτός από δυο φίλους - ζευγάρι από την ίδια παρέα μ' εμένα, που βρίσκονται στο νησί για τον ίδιο λόγο μ' εμένα, τριγυρνούν εδώ παρακινούμενοι, προφανώς, από την ίδια περιέργεια που σπρώχνει κι εμένα. Όταν χάνονται προς την αντίθετη κατεύθυνση, είναι λες και τίποτε δεν τάραξε την απόλυτη ακινησία - σαν να μην ήλθαν ποτέ, σαν να μην πάτησα ούτε κι εγώ το πόδι μου εδώ, σ' αυτά τα μέρη σε παίρνει στο κατόπι ο χρόνος και σκεπάζει τα ίχνη που αφήνεις πίσω σου, ύστερα φεύγεις κι είναι σαν να μην πέρασες ποτέ. Νοιώθεις ότι κι οι κοκκαλιάρηδες, πιτσιρικάδες φαντάροι, που επανδρώνουν τα στημένα πάνω στα χαλάσματα φυλάκια, είναι μέρος τού σκηνικού, σκιάχτρα κέρινα που τα 'χει ξεχάσει, δεκαετίες τώρα, ο δεκανέας αλλαγής. Υπάρχουν στον αεικίνητο πλανήτη μας γωνιές σαν ετούτη, που μόνον οι άνεμοι επισκέπτονται - κι αν η διαπίστωση αυτή σε ταράζει, η σκέψη ότι μερικά στενά πιο πάνω η ζωή κυλά κανονικά, λες κι έρημη γωνιά δεν υπήρξε ποτέ, είναι ικανή να σε τρελάνει.

Τίποτε σχετικό με την Κύπρο δεν μου κάνει εντύπωση πια. Είναι, άλλωστε, χώρα μεγάλων αντιθέσεων: ο Μύθος την θέλησε γενέτειρα τής απόλυτης ομορφιάς, η Ιστορία την καταδίκασε να ζήσει την πιο αποτρόπαιη ασχήμια - της αλληλοσφαγής και της διχοτόμησης. Σε μικρή απόσταση από αρχαιολογικά μνημεία εκτείνονται τεράστια τουριστικά συγκροτήματα που κινούνται στην λογική τού Las Vegas, της κρητικής Χερσονήσου ή αντιστοίχων συγκροτημάτων τής Ιβηρικής, τραγική ασυναρτησία ως προς το περιβάλλον τους - γενικά έχεις την εντύπωση οτι το νησί θα μπορούσε να βουλιάξει υπό το βάρος τής ιστορίας του, κι ότι το κρατούν στην επιφάνεια κάτι φούσκες γεμάτες από ξαπλώστρες, στριπτιζάδικα και χρήμα (πακτωλό χρημάτων, για να είμαι ακριβής). Του Αγίου Δολαρίου ανήμερα γιορτάζουν σχεδόν όλοι οι Κύπριοι, ακόμη κι εκείνοι που υποστηρίζουν το πλειοψηφούν και κατ' όνομα κομμουνιστικό ΑΚΕΛ - αλλά, βέβαια, λέει πολλά αυτό το "κατ' όνομα"... Φταίει μήπως η μακρόχρονη αγγλική κατοχή γι' αυτήν την ελληνοσαξωνική σχιζοφρένεια; Πάντως, οι λέξεις "λίμιτεδ" και "ράουνταμπαουτ" αποτελούν ψηφίδες τής καθομιλουμένης. Η Λευκωσία είναι, θαρρείς, δυο πόλεις διαφορετικές - και μιλώ μόνο για το ελληνοκυπριακό τμήμα της, αυτό που είδα με τα μάτια μου: έξω από την τάφρο, μια μεγαλούπολη σχεδιασμένη όπως όλες οι αντίστοιχες τής Δύσης, με τεράστια, άχρωμα κτήρια να περικυκλώνουν νεοκλασικά, δεξιά κι αριστερά από φαρδειές λεωφόρους. Μέσα από την τάφρο, το παλιό κέντρο τής πόλης το 'χει σκάσει θαρρείς απ' το Άμστερνταμ ή τη Μαρσίλια κι εγκαταστάθηκε εδώ. Πολύβουο, έγχρωμο, με ανύπαρκτη σχεδόν ρυμοτομία, πάλλεται στους ρυθμούς ζωηρών ανθρώπων, λογής - λογής εργαστηρίων κι ύποπτων νυχτερινών κέντρων, λωρίδα από την ζώνη τής Ίριδας ανάμεσα στα μεταλλουργήματα τού Δυτικού Ανθρώπου και το χωράφι που χάραξε με το δρεπάνι του ο Θάνατος. Μόνο η περιοχή γύρω από την Αμμόχωστο κλίνει καθώς πρέπει το κεφάλι μπροστά στο ιστορικό δράμα. Η θέα της πόλης - φαντάσματος από το Παρατηρητήριο, λίγα μόλις μέτρα από την νεκρή ζώνη, γεννά συγκίνηση και οργή - στον επισκέπτη.

Όσοι ισχυρίζονται πως για το "όχι" των Ελληνοκυπρίων στο σχέδιο Ανάν το 2004 ευθύνεται αποκλειστικά η στάση τού τότε προέδρου Παπαδόπουλου, λένε ψέμματα στον κόσμο: οι κάτοικοι τού νοτίου τμήματος θα απέρριπταν το νομικό αυτό έκτρωμα, όποιος κι αν ήταν ο πρόεδρός τους εκείνον τον Απρίλη. Άλλοι γιατί θεωρούσαν ότι, με την ένταξη στην Ε.Ε. επί θύραις, η ελληνική πλευρά βρισκόταν ούτως ή άλλως σε θέση ισχύος, ώφειλε επομένως να διεκδικήσει καλύτερους όρους για τον εαυτόν της. Άλλοι γιατί, νεώτεροι όντες, ουδεμία ένοιωθαν συμπάθεια ή υποχρέωση έναντι των τέως συμπατριωτών τους, κι ουδέποτε είδαν με καλό μάτι το ενδεχόμενο να κάνουν τους βόρειους γείτονες κοινωνούς τής ευμάρειας που με δικούς τους κόπους και θυσίες επετεύχθη στον Νότο. Κυρίως όμως, το σχέδιο λύσης ήταν κακό παζάρι, άνιση προσφορά προς την ελληνική πλευρά, οδηγούσε δε σε de facto διχοτόμηση του νησιού, προστατεύοντας απόλυτα τα δικαιώματα των ολιγώτερων αριθμητικά έναντι της πλειοψηφίας και εισάγοντας ως υπέρτατο θεσμό την έξωθεν επιδιαιτησία για τις περιπτώσεις που οι κρατικοί θεσμοί αδυνατούσαν να φθάσουν σε κοινά αποδεκτή απόφαση επί κάποιου θέματος - πράγμα διόλου απίθανο, με τόσα βέτο και ειδικές αναλογίες που προβλέπονταν. Εάν το σχέδιο περνούσε, θα περνούσε πατώντας στην υποτιθέμενη κάψα των νοτίων να ξαναδούν τα σπίτια που με την βία εγκατέλειψαν το 1974 - μόνο που, δυστυχώς για τους αποικιοκράτες, οι νεοκύπριοι απεδείχθησαν άριστοι μαθητές στα οικονομικά που εδιδάχθησαν στην Εσπερία, λόγω τής ειδικής σχέσης μαζί τους, και δεν "τσίμπησαν". Έτσι, η Κυπριακή Δημοκρατία παρέμεινε κράτος και δεν μετετράπη σε μία από τις δυο κοινότητες τού Κυπριακού Προτεκτοράτου που ήθελε η Δύση - ακριβώς ό,τι υποσχέθηκε, βουρκωμένος από του βήματος, ο Τάσσος Παπαδόπουλος τρεις ημέρες προ του Δημοψηφίσματος, εξασφαλίζοντας για πάντα μια θέση στην Ιστορία.

Όσοι παρουσιάζουν τα πρόσφατα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών στην Μεγαλόνησο ως αποδοκιμασία τής πολιτικής Παπαδόπουλου στο Κυπριακό και της αδυναμίας του να διαχειριστεί το "όχι" τού 2004, υποπίπτουν (είτε άθελά τους, είτε σκόπιμα) σε δύο ερμηνευτικά λάθη. Για το πρώτο, την ερμηνεία αυτού καθ΄αυτού τού "όχι", μίλησα προηγουμένως. Το δεύτερο είναι ότι αποδίδουν στον λαό στροφή ως προς την επιθυμία εξεύρεσης λύσης, καταδίκη τής στασιμότητας και ίσως ακόμη και επαναφορά τού σχεδίου Ανάν ως βάση διαπραγμάτευσης! Ουδέν ανακριβέστερον. Πρώτον, γιατί ο λαός ήταν εξόχως σαφής σχετικά με την τύχη τού διαβόητου σχεδίου - κι ύστερα, εάν οι διαθέσεις των Κυπρίων είχαν αλλάξει τόσο, πρόεδρος τής Δημοκρατίας σήμερα θα ήταν ο νεο-φιλελεύθερος Κασουλίδης, όχι ο "ήξεις - αφήξεις" Χριστόφιας. Δεύτερον - και κυριώτερον: οι Νεοκύπριοι εχούν καταστήσει, νομίζω, εξ ίσου σαφές πώς θέλουν την πατρίδα τους. Και το "θέλω" τους δεν συμπεριλαμβάνει αλλαγή του οικονομικού status quo τού νησιού, ούτε λύσεις τύπου διζωνικής ομοσπονδίας μόνο και μόνο για να γευθούν και οι Τουρκοκύπριοι τα ωφέλιμα του Κοινοτικού Κεκτημένου. "Μη λύση", θα μου πεις, "θα οδηγήσει, εδώ που φτάσαμε, σε διχοτόμηση". Κουραφέξαλα. Το νησί, οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι, ΒΙΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΩΣ ΑΠΟ ΤΟ 1974, δίχως να έχει επιβληθεί ουδεμία ουσιαστική κύρωση από τον διεθνή παράγοντα στους υπευθύνους τής εισβολής - οι μόνοι που βιώνουν τις επιπτώσεις από τα "παιχνιδάκια" των Ισχυρών και των ευνοουμένων τους στην περιοχή είναι οι δύσμοιροι οι Τουρκοκύπριοι. Ο Έλληνας τού νησιού δεν την φοβάται την διχοτόμηση, την ζει εδώ και σχεδόν 34 χρόνια - διάστημα αρκετά μεγάλο για να καταλάβει ότι οι εισβολείς δεν θα τιμωρηθούν ποτέ. Ένας μόνο δρόμος θα μπορούσε να οδηγήσει στην επανένωση τής Κύπρου: η σταδιακή αφομοίωση και ο προσεταιρισμός των Τουρκοκυπρίων από το επίσημο κυπριακό Κράτος - στην πράξη, βέβαια, ο συνεχιζόμενος εποικισμός τού βορείου τμήματος από τους Τούρκους σε συνδυασμό με την μη επιβολή κυρώσεων σε βάρος τους θα ακύρωναν μια τέτοια προσπάθεια. Εάν λοιπόν η μόνη ειρηνική διευθέτηση του προβλήματος είναι η διζωνική - δικοινοτική ομοσπονδία, δηλαδή η διχοτόμηση, γιατί να μην μείνουμε στα σημερινά δεδομένα, αφήνοντας τούς Τούρκους να καίγονται για λύση; Στέλνοντας τόν Τάσσο σπίτι του (κι ευχαριστώντας τον ενδόμυχα για τις καλές υπηρεσίες που προσέφερε στην κοινότητα), ο κυπριακός λαός αποσείει απλώς τις κατηγορίες ότι δεν επιθυμεί λύση - και μεταθέτει στον νέο Πρόεδρο την αρμοδιότητα επί των διαπραγματεύσεων, αλλά και την ευθύνη να υπερασπισθεί το status quo έναντι των πεινασμένων γειτόνων και των "φίλων" τους.

Λευκωσία, πράσινη γραμμή, απόγευμα ενός Σαββάτου του πρόσφατου Ιούνη. Την ερημιά σκίζει η φωνή τού μουεζίνη, που έρχεται απ' την άλλη πλευρά, μέσα από μεγάφωνο. Ένα ρίγος με διαπερνά - κι ύστερα συλλογίζομαι πως είμαι ο μόνος που το νοιώθει, πως αυτή η (επιθετική έστω) απόπειρα επικοινωνίας δεν φθάνει πιο πέρα απ' αυτά τα έρημα σοκάκια, δεν αγγίζει το πολύβουο κέντρο πιο πάνω, που συνεχίζει ατάραχο κι ανέμελο τις δουλειές του. Συννεφιάζει ο καιρός, συννεφιάζω κι εγώ στην σκέψη ότι τους δυο λαούς τής Κύπρου μπορεί να τους ενώνει για πάντα μονάχα τούτη εδώ η νεκρή ζώνη, τούτο το χωράφι, που χάραξε με το δρεπάνι του ο Θάνατος._

Ο Δαίμων